۰۴
مرداد

برش لیزر

برش CNC لیزر فناوری است که در آن از اشعه لیزر برای برش اجسام استفاده می‌شود؛ و نوعاً از این فناوری در زمینه صنعت استفاده می‌شود. برش لیزری توسط استعمال اشعه لیزر از یک خروجی قوی لیزر روی اجسامی که می‌خواهند بریده شوند انجام می‌شود.

قسمتی از جسم مورد نظر که بریده می‌شود یا آب می‌شود یا می‌سوزد یا تصعید می‌شود و توسط فشار گاز از روی جسم پاک می‌گردد؛ و سرانجام سطح بریده شده با کیفیت خیلی عالی ایجاد می‌شود. لیزر صنعتی در صنایع مختلفی مانند صنایع نظامی، ساختمانی، هوافضا، پزشکی، آزمایشگاهی و پژوهشی، ارتباطاتی، فیزیک، شیمی و … کاربرد دارد.

تاریخچه

در سال ۱۹۶۵ اولین دستگاه برش‌لیزری برای ایجاد سوراخ در قالب‌های الماس استفاده شده است. این دستگاه توسط مرکز تحقیقات Western Electric Engineering ساخته شد. در سال۱۹۶۷ بریتانیا در ساخت دستگاه برش‌لیزری به کمک جت اکسیژن برای برش فلزات پیش‌گام شد. در اوایل سال۱۹۷۰ این تکنولوژی در کاربردهای هوافضا برای برش تیتانیم به‌کار گرفته شد. در همان موقع لیزرهای CO2 برای برش غیر فلزات مانند پارچه به‌کار گرفته شد؛ چراکه در آن زمان لیزر CO2 به‌اندازه کافی برای غلبه بر هدایت حرارتی فلزات قدرتمند نبود.

نحوه عملکرد

اشعه لیزر از طریق تحریک مواد مولد لیزر توسط تخلیه الکتریکی یا تابش یک لامپ در یک محفظه بسته تولید می‌شود. با تحریک ماده مولد لیزر پرتو با استفاده از تکه‌های آینه منعکس می‌شود تا انرژی لازم برای تبدیل شدن به یک جریان نور تک‌رنگ منسجم را به دست آورد. آینه یا فیبر نوری معمولاً برای هدایت نور منسجم به لنز دستگاه استفاده می‌شود. این لنز در نقطه کاری دستگاه متمرکز شده است. باریکترین قسمت پرتو متمرکز شده قطری کمتر از ۰/۳۲میلی‌متر دارد.

مزایای برش لیزری

سهولت در به‌کارگیری، کیفیت و تمیزی (عدم وجود لبه‌های اضافی در قسمت‌های برش خورده) محصول نهایی از مزایای استفاده از برش لیزری به جای برش‌های مکانیکی و سنتی است. از آنجایی که از ابتدای شروع عملیات برش تا پایان کار، پرتو لیزر به صورت مداوم و یکنواخت عمل برش را انجام می‌دهد، دقت کار افزایش می‌یابد.
برش لیزری به علت دقت بالاتر و مصرف انرژی کمتر در هنگام برش، مزیت بیشتری نسبت به برش پلاسما دارد. با این وجود اغلب دستگاه‌های برش لیزری نمی‌توانند ضخامتی بیشتر از ضخامت برش دستگاه‌های پلاسما را برش دهند. امروزه دستگاه‌های برش لیزری قوی‌تری نیز در حال تولید است تا بتوانند ضخامت‌های بیشتری را برش دهند اما هزینهٔ تمام شدهٔ این دستگاه‌ها بیشتر از دستگاه‌های برش پلاسما است.

انواع لیزرهای مورد استفاده

  • لیزرها انواع مختلفی مانند لیزر گازی، لیزر شیمیایی، لیزر رادیواکتیو، لیزر جامد، لیزر فیبری و … دارند، اما در صنعت از دو نوع لیزرهای گازی و جامد استفاده می‌شود. لیزرهای پرکاربرد استفاده شده در دستگاه‌های برش لیزر صنعتی عبارتند از:
  • لیزر CO2 که برای برش، حکاکی و تضعیف ماده مناسب است.
  • لیزرهای نئودیمیم(Nd) و لیزرهای نئودیمیم-ایتریم-آلومینیوم-گارنت (Nd-YAG) می‌باشند.
این دو لیزر سبک و روشی یکسان دارند و تفاوت آن‌ها در کاربردشان می‌باشد. لیزر Nd برای تضعیف ماده و در مواقعی که قدرت زیاد و تکرارپذیری بالا مدنظر است به کار می‌رود. لیزر Nd-YAG برای تضعیف ماده و حکاکی روی قطعه و در مواقعی که قدرت بسیار زیاد مورد نیاز است، استفاده می‌شود.
هر سه نوع لیزر یاد شده را می‌توان برای جوشکاری نیز استفاده کرد.
لیزر CO2 برای برشکاری صنعتی بسیاری از مواد از جمله فولاد، آلومینیوم، فولاد ضدزنگ، تیتانیم، کاغذ، موم، پلاستیک، چوب و پاچه استفاده می‌شود. لیزر YAG در درجهٔ اول برای برش و حکاکی فلزات و سرامیک‌ها استفاده می‌شود.
ژنراتور دستگاه لیزر و اپتیک خارجی (لنز فوکوس کننده) نیاز به خنک کاری دارند. بسته به اندازه و پیکربندی دستگاه، گرمای اضافی ممکن است مستقیماً یا توسط یک خنک‌کننده به هوا منتقل شود. معمولاً از آب به عنوان خنک‌کننده استفاده می‌شود که توسط سیستم خنک‌کننده به گردش در می‌آید.

لیزرهای پیشرفته‌تر

  • لیزر Microjet هدایت پرتو لیزر به وسیلهٔ جت آب است. در این دستگاه پرتو لیزر با جت آب کم فشار همراه است. لیزر وظیفه اصلی برش را بر عهده دارد درحالی که جت آب پرتو لیزر را هدایت می‌کند. عمل هدایت پرتو از طریق بازتاب داخلی کلی انجام می‌شود. مانند آنچه که در فیبر نوری اتفاق می‌افتد. در این روش، آب علاوه بر از بین بردن اثرات تخریبی ناشی از برش، سطح ماده را نیز خنک‌کاری می‌کند که از جمله مزایای این روش به حساب می‌آید.
  • لیزر فیبر، یک نوع از لیزرهای حالت جامد است که به سرعت در صنعت برش فلز در حال رشد است. برخلاف لیزر CO2 تکنولوژی فیبر با بهره‌گیری از محیط جذب جامد به عنوان گاز یا مایع مخالف عمل می‌کند. دانه لیزر پرتوی لیزر را تولید می‌کند و پس از آن پرتو در الیاف شیشه‌ای (Glass Fiber) تقویت می‌شود. با طول موجی در حدود ۱/۰۶۴ میکرومتر لیزر فیبر، نقطه اثر بسیار کوچکی (۱۰۰ برابر کوچکتر از نقطه اثر لیزر CO2) ایجاد می‌کند که این نوع لیزر را برای برش مواد فلزی بازتابنده، موثر می‌سازد.

انواع روش‌های برش فلزات توسط لیزر

روش‌های مختلفی در برش با استفاده از لیزر وجود دارد. برخی از این روش‌ها عبارتند از:
  • تبخیر ماده
  • ذوب ماده به همراه دمیدن گاز پرفشار
  • سوزاندن
  • ایجاد شکاف به وسیله تنش‌های حرارتی
  • برش سرد

برش تبخیری

در این روش حرارت پرتو متمرکز شده، دمای نقطه اثر را به دمای نقطه جوش می‌رساند و موجب تبخیر ماده و ایجاد حفره می‌شود. این روش برای برش موادی استفاده می‌شود که ذوب نمی‌شوند مانند چوب، کربن و پلاستیک‌های ترموست.

برش ذوبی به همراه دمیدن گاز پرفشار

در این روش ابتدا پرتوی لیزر، ماده مورد نظر را در نقطه کاری به دمای نقطه ذوب می‌رساند. بلافاصله با استفاده از جریان پرفشار یک گاز (معمولا هوا) به نقطه مورد نظر ضربه‌ای وارد شده و باعث ریزش مواد ذوب شده از روی جسم مورد نظر می‌شود. در این روش نیازی به بالا بردن دما به اندازه‌ای بیشتر از نقطه ذوب ماده نیست در نتیجه دستگاه قدرت مصرفی کمتری دارد. از این روش عموماً برای برش فلزات استفاده می‌شود.

برش با ایجاد شکاف به وسیله تنش‌های حرارتی

مواد ترد به شکستگی حرارتی حساس می‌باشند. از این ویژگی مواد ترد در روش یاد شده استفاده می‌شود. اشعه لیزر روی سطح ماده متمرکز شده و باعث ایجاد حرارت موضعی و انبساط حرارتی می‌شود. این عمل باعث ایجاد شکاف در ماده شده و با حرکت دادن پرتو می‌توان آن را هدایت کرد تا برش مد نظر اتفاق بیفتد. این روش عموماً برای برش لیزری شیشه‌ها و مواد شیشه مانند استفاده می‌شود.

تلرانس و پرداخت سطح

برش‌های لیزری جدید دارای دقتی در حدود ۲۵ میکرومتر (۰٫۰۱ میلی‌متر) هستند. زبری استاندارد سطح (Rz) با ضخامت ورق افزایش می‌یابد اما با قدرت لیزر و سرعت برش کاهش می‌یابد.

مصرف انرژی

مهمترین اشکال دستگاه‌های برش لیزر مصرف زیاد برق آن‌ها است. بازدهی لیزرهای صنعتی چیزی در حدود ۵ تا ۴۵ درصد است. مقدار قدرت مورد نیاز برای برش لیزر در یک کار بخصوص به نوع ماده، ضخامت، روش مورد استفاده و نرخ برش مدنظر، بستگی دارد.

نرخ تولید و برش

حداکثر نرخ برش توسط عواملی چون قدرت لیزر، ضخامت ماده، نوع فرایند مورد استفاده و خواص مواد محدود شده است. برای همه مقاصد و اهداف، یک لیزر می‌تواند تا ۳۰ برابر سریع‌تر از یک اره استاندارد باشد. دستگاه‌های برش CNC با هدایت کامپیوتری و توسط لیزری که از آنها متساطع می‌شود عملیات مختلفی مانند برش لیزری، حک لیزری و نظایر آن را انجام می‌دهند. این دستگاه‌ها مزایای زیادی دارند، مثلاً سرعت بسیار بالایی دارند و با توجه به هدایت شدن توسط کامپیوتر، خروجی‌های کاملاً یکسانی دارند.
مزایای برش لیزر
دقت برش لیزر: دقت برش لیزر فلزات بسیار بالاتر از روش‌های مشابه مانند CNC می‌باشد و بسته به ضخامت قطعه بین ۰٫۰۲ تا ۰٫۱ دقت قابل انتظار است.
عدم ایجاد تغییرات گرمایی: در برش لیزر فلزات باتوجه به استفاده از اشعه لیزر بسیار كانونی برای برش فلزات تغییر دمای قطعه قبل و بعد از برش بسیار ناچیز می‌باشد. این امر باعث حفظ خواص مكانیكی و فیزیكی قطعه برش كاری شده توسط لیزری می‌گردد.
سازگاری با AutoCad: از آنجا كه سیستم كنترل برش لیزر با تکنولوژی CNC می‌باشد به راحتی می‌توان فایل‌های برش لیزر طراحی شده توسط نرم‌افزار AutoCad ،Artcam و سایر نرم‌افزارهای طراحی صنعتی را به عنوان نقشه برش لیزری قطعات فلز استفاده نمود.
عدم تماس فیزیكی: در برش لیزری فلزات فشار فیزیكی بر روی قطعه در حال برش و جود ندارد و در لبه‌های قطعه برش خورده توسط لیزر هیچگونه له‌شدگی وجود ندارد. این امر تكنولوژی برش لیزری فلزات را در ساخت قطعات حساس بسیار با اهمیت می‌گرداند.
برش‌كاری نقوش پیچیده: در تكنولوژی برش لیزری فلزات امكان برش نقوش پیچیده بر روی فلزات به سادگی فراهم می‌باشد. به عبارت دیگر هر نقشه دوبعدی که توسط نرم‌افزارهای طراحی ساخته می‌شود روی فلز قابل اجرا است و هیچ محدودیتی در پیچیدگی نقوش طراحی وجود ندارد.
نمونه‌سازی سریع: از تكنولوژی برش لیزری فلزات می‌توان به عنوان نمونه‌سازی قبل از تولید بر اساس طرح گسترده قطعات با فرمت AutoCad استفاده كرد و سپس آزمایش‌های مورد نیاز را روی قطعه انجام داده و نسبت به رفع مشکلات آن اقدام کرد.
خط برش: مزیت مهم برش لیزر باریک بودن خط برش (۲/۰ میلی‌متر) می‌باشد که این قابلیت باعث بالا بردن استفاده از مواد مصرفی با کاهش پرت ورق است. همچینی برای قطعاتی که نیاز به برش کاری ظریف دارند برش لیزر بهترین گزینه موجود است.
عدم نیاز به قالب برش: با استفاده از تكنولوژی برش لیزری فلزات دیگر نیازی به هزینه‌های سنگین ساخت قالب‌های برش نیست و تنها با داشتن یک نقشه از طرح می‌توان قطعه مورد نظر را تولید کرد. تكنولوژی برش لیزری فلزات در ساخت قطعات با تیراژهای نه چندان زیاد انتخابی هوشمندانه و البته اقتصادی است.